Justinijan I, poznat i kao Justinijan Veliki, rodio se 11. maja 482 godine u selu Taurision, u blizini današnjeg Niša. Jedan je od najuticajnijih vladara u istoriji, a posebno se starao o crkvi i pravoslavnoj veri. Njegove velike zadužbine su Aja Sofija i Justiniana Prima, odnosno Caričin grad.
Bio je najmlađi i poslednji rimski car rođen na teritoriji Srbije. Poznat je po uspostavljanju rimskog prava. Bio je autokrata, upravljajući i državom i crkvom.
Prokopije iz Cezareje, Justinijanov savremenik u “Tajnoj istoriji“ ga ovako opisuje: Zdepast i ružan. Autokrata, duboko svestan prednosti i obaveza svog uzvišenog položaja bliskog Bogu. Samokontrolisani asketa, a nesputan društvenim položajima o čemu svedoči njegov brak sa Teodorom – kurtizanom izuzetne lepote, hrabrosti i pameti. Lukavi diplomata, izvrsno nadaren za učvršćivanje pravne i zakonske organizacie carstva.
Vladar Istočnog rimskog carstva, odnosno Vizantije, imao je ambiciozan cilj da Rimskom carstvu vrati nekadašnju veličini i slavu i verovatno bi u tome uspeo da kuga nije pokosila četvrtinu stanovništva.
Ipak, Justinijan će ostati zapamćen i po svojim zadužbinama, od kojih su najpoznatije Sveta Sofija u Istambulu i Caričin grad, nedaleko od Lebana.
Na travnatoj zaravni, koja se postepeno spušta ka istoku i zapadu, na površini od 42.000 kvadratnih metara, oko 530 godine, započeta je gradnja velikog naselja nazvanog Justinijana Prima.
Neverovatnom brzinom nikao je crkveni, administrativni i vojni centar. Ranije pomenuti Prokopije, pisao je o Caričinom gradu kao o veličanstvenoj metropoli, dragulju ranovizantijske crkvene i svetovne arhitekture, nastale na grčko-rimskim uzorima.
Sa željom da ostavi trag u rodnom kraju, daleko od glavnih puteva, maštao je o gradu širokih popločanih ulica, sa trgovima i fontanama, palatama i crkvama, kupatilima i lečilištima, freskama i spomenicima… Sudeći prema ostacima, čini se da je u naumu uspeo.
Kao izuzetan hrišćanski vladar, Justinijan je nastojao svim silama da održi politiku i duhovnu koheziju Carstva, koje je obuhvatalo različite narode. Posebno se starao o Crkvi i pravoslavnoj veri, a potiskivao je mnogoboštvo, sujeverje, jeresi i raskole.
Kanonizovan je, a Srpska pravoslavna crkva ustanovila je dan Svetog cara Justinijana i carice Teodore i obeležava ga 14. novembra.
S. Stojiljković
