„Krvava litija“ odigrala se jula 1937. godine, kada su sveštenstvo i građani, tokom molebana za zdravlje patrijarha Varnave, uprkos zabrani, organizovano krenuli ka Hramu Svetog Save. Policija je reagovala nasiljem. Žestoko je tukla vernike, sveštenike i monahe, a povređene su i pojedine vladike
Ništa slično, Beograd do tada, a ni od tada nije video a povod je bio Konkordat.
To je međunarodni ugovor koji Vatikan sklapa sa državama kako bi se uredio položaj Katoličke crkve i njenih vernika – od veronauke i poreza do imenovanja sveštenstva. Iako postoji još od srednjeg veka, njegov značaj posebno raste nakon Prvog svetskog rata i stvaranja novih država u Evropi.
Za tadašnju Kraljevinu SHS (Jugoslaviju), u kojoj su živeli pravoslavci, katolici i muslimani, regulisanje odnosa sa Vatikanom bilo je politički i društveno veoma važno pitanje.
Prvi pokušaji dogovora započeli su još dvadesetih godina, ali su pregovori dugo trajali. Tek dolaskom nove vlade sredinom tridesetih godina, pitanje konkordata ponovo je otvoreno, sa ciljem da se smire unutrašnje tenzije i ojača međunarodni položaj države.
Konkordat je potpisan 1935. godine u Rimu, ali je pravi problem nastao kada je trebalo da bude usvojen u parlamentu. Tada dolazi do snažnog protivljenja, pre svega iz redova Srpske pravoslavne crkve, koja je smatrala da se ovim dokumentom daje prednost jednoj verskoj zajednici.
Posebno su sporne bile odredbe o delovanju Katoličke crkve u zemlji, verskom identitetu dece iz mešovitih brakova i imenovanju biskupa. U javnosti se stvorio utisak da je pravoslavlje ugroženo, što je dovelo do velikih tenzija širom zemlje.
Vrhunac krize dogodio se 19. jula 1937. godine, kada je tokom verske povorke u Beogradu došlo do sukoba sa policijom, poznatog kao Krvava litija. Ovaj događaj dodatno je produbio podele i uzburkao javnost.
Nekoliko dana kasnije, konkordat je ipak izglasan u skupštini, ali je istog dana preminuo patrijarh Varnava, što je izazvalo nove sumnje i dodatno zaoštrilo situaciju. Crkva je reagovala oštro, čak i izopštavanjem političara koji su podržali sporazum.
Iako je prošao skupštinsku proceduru, konkordat nikada nije dobio konačnu potvrdu i nikada nije stupio na snagu.
Ova epizoda ostala je upamćena kao jedna od najvećih političko-verskih kriza u istoriji Jugoslavije, koja je pokazala koliko su odnosi države i crkve osetljivo i kompleksno pitanje.
Izvor: Istorijski zabavnik, foto Wikipedia
