Četvrti jul bio je decenijama jedan od najvažnijih državnih praznika u nekadašnjoj Jugoslaviji. Starije generacije ga pamte kao Dan borca, neradni dan koji se obeležavao širom zemlje u znak sećanja na početak organizovanog ustanka protiv fašizma u Drugom svetskom ratu.
Praznik je ustanovljen 1956. godine, a obeležavao je godišnjicu sednice Politbiroa Centralnog komiteta Komunističke partije Jugoslavije, održane 4. jula 1941. godine u Beogradu, kada je doneta odluka o podizanju oružanog ustanka protiv okupatora.
Dan borca obeležavao se sve do 1997. godine kao savezni državni praznik, a poslednji put zvanično je proslavljen 4. jula te godine, neposredno pre stupanja na snagu novog Zakona o državnim praznicima Savezne Republike Jugoslavije.
Tokom socijalističkog perioda 4. jul obeležavan je velikim državnim svečanostima, polaganjem venaca, partijskim manifestacijama i okupljanjima veterana Narodnooslobodilačke borbe. Najznačajnije proslave organizovane su na mestima koja su simbolizovala partizansku borbu, poput Tjentišta, Sremske Mitrovice i Titovog Užica.
Nakon raspada SFRJ, praznik je zadržan u Saveznoj Republici Jugoslaviji, ali je vremenom izgubio državni značaj. U Srbiji je konačno ukinut 2001. godine, kada je Vlada usvojila novi kalendar državnih praznika.
Iako više nije zvanični praznik, 4. jul i danas obeležava SUBNOR, čiji članovi svake godine organizuju komemoracije i polažu vence na spomen-obeležja posvećena borcima Narodnooslobodilačkog rata.
Pored Dana borca, svaka republika bivše Jugoslavije imala je i svoj Dan ustanka, kojim se obeležavao početak antifašističkog otpora na njenoj teritoriji.
Iako je posle Drugog svetskog rata skraćena Jugoslavija, a potom samostalna Srbije učestvovala u nekoliko ratnih sukoba, u kojima su hiljade boraca izgubile život, ranjene ili nestale, više ne obeležavamo Dan posvećen braniteljima zemlje.
S. Stojiljković
Ako stepropustili...
