Malo je poznato da čuveno delo „Seoba Srba pod patrijarhom Arsenijem III Crnojevićem“ ustvari nije jedna, već čak četiri slike, koje je tokom života naslikao Paja Jovanović
Prva i najmonumentalnija verzija, dimenzija 380×580 centimetara, nastala je 1896. godine po narudžbini patrijarha Georgija Brankovića. Slika prikazuje Veliku seobu Srba krajem 17. veka, kada su se pod vođstvom patrijarha Arsenija III Crnojevića selili ka severu. Ipak, naručilac nije bio zadovoljan – smatrao je da Srbi izgledaju kao narod u begu, a ne kao dostojanstveni ratnici, pa je umetnik morao da izvrši izmene.
Ženu sa detetom na konju, zamenio je ratnik, a stado ovaca i zaprega na desnoj strani slike su izbrisani.
Zbog tih promena, delo nije stiglo na Milenijumsku izložbu u Budimpešti 1897. godine, već je predstavljeno u Sremskim Karlovcima. Kasnije je tokom Drugog svetskog rata ukradeno i odneto u Zagreb, ali je po završetku rata vraćeno i danas se čuva u Srpskoj patrijaršiji u Beogradu, gde nije dostupno široj javnosti.
Paralelno sa ovom verzijom, Jovanović je radio i na drugoj slici, poznatoj kao „pančevačka verzija“, manjih dimenzija (126×190 cm). Upravo ova verzija je najpoznatija, jer su njene litografske reprodukcije bile široko rasprostranjene i krasile mnoge domove, čime je stekla veliku popularnost.
Pored ove dve, umetnik je naslikao još dve manje verzije. Jedna je rađena po želji doktorke Darinke Smodlake, ali je danas izgubljena, dok je četvrta, najmanja, završila u privatnom vlasništvu porodice u Njujorku, gde se i danas nalazi.
Ova priča pokazuje da jedno od najpoznatijih dela srpskog slikarstva ima složenu i neobičnu istoriju, kao i da njegova najpoznatija verzija nije i ona prvobitna.
Izvor: Istorijski zabavnik
