Na mesnom groblju u Predajanu počiva Vajolet Frejzer, jedna od oko 200 škotskih bolničarki koje su kao dobrovoljci došle na balkansko ratište tokom Prvog svetskog rata. Ova hrabra žena godinama je delila sudbinu srpskog naroda i njegove vojske, prateći je kroz najteže trenutke rata
Mlađim generacijama gotovo je nezamislivo da poveruju kako je na stotine dobrovoljaca iz Velike Britanije, Francuske, Irske i drugih država danas razvijene Evrope, među kojima je značajan broj medicinskih sestara, došlo da pomogne Srbiji u Velikom ratu.
Sada, kada su političke i finansijske karte drugačije podeljene, priče o herojima i heroinama, spremnim da se sa svojim znanjem stave na raspolaganje jednoj maloj državi, više liče na legende. Vajolet Frejzer je jedna od njih.
Tokom Velikog rata, Vajolet Frejzer prošla je sa srpskom vojskom albansku golgotu, a potom i teške borbe za povratak u otadžbinu na Solunskom frontu. Nakon proboja fronta stigla je do Predajana, gde se razbolela i preminula od tifusa, bolesti koja je tada odnosila veliki broj života.
Rođena je kao treće dete u porodici Frejzer, koja je kasnije živela u Nju Džerziju u Sjedinjenim Američkim Državama. Svoj profesionalni put započela je 1911. godine u bolnici u Londonu, a već 1915. raspoređena je na balkansko ratište, gde je lečila srpske vojnike ne samo od ratnih povreda već i od endemskih bolesti.
Dugo vremena nije se znalo za mesto njenog večnog počivališta u Predajanu. Grob je pre nekoliko godina pronađen u veoma lošem stanju, ali je 2015. godine potpuno obnovljen na inicijativu nekadašnjeg ambasadora Velike Britanije u Srbiji Denisa Kifa, uz podršku lokalne samouprave u Leskovcu.
Od tada predstavnici britanske ambasade u Srbiji i meštani Predajana svake godine obeležavaju godišnjicu njene smrti i odaju poštu ženi koja je život posvetila brizi o srpskim vojnicima.
Vajolet Frejzer preminula je 5. marta 1919. godine, u 36. godini života, a njen spomenik podigao je Srpski potporni fond dve godine kasnije. Bila je deo humanitarnog pokreta „Bolnice škotskih žena za službu u inostranstvu“, organizacije koja je zbrinjavala ranjenike i bolesnike na ratištima širom Evrope, a njene članice pratile su srpsku vojsku na svim frontovima do kraja rata.
Na njenom spomeniku stoji jednostavna, ali snažna poruka:
„Ovde počiva Engleskinja koja je dala svoj život negujući Srbe.“
Ako stepropustili...
